Maaltijdcheques bij ziekte: regels en rechten

De basisregel: geen prestatie, geen cheque

Het principe dat de toekenning van maaltijdcheques in België regelt, is ondubbelzinnig: een werknemer ontvangt één maaltijdcheque per effectief gewerkte dag. Dit is vastgelegd in het koninklijk besluit van 28 november 1969 (artikel 19bis) en bevestigd door het KB van 12 oktober 2010, artikel 2.

Het directe gevolg voor ziektedagen is even helder: ziektedagen zijn géén gewerkte dagen. De werknemer levert geen arbeidsprestaties en kan dus geen maaltijdcheque ontvangen. Dit geldt ongeacht de duur van de afwezigheid: één dag griep of zes maanden arbeidsongeschiktheid, het principe blijft identiek.

Maaltijdcheques zijn geen looncomponent in de juridische zin. Ze zijn een kostenvergoeding voor de werkdag, bedoeld om de maaltijd te dekken die de werknemer nuttigt op de dag dat hij werkt. Geen werkdag, geen maaltijd op het werk, geen cheque. Voor het volledige juridische kader verwijzen we naar onze gids over de wetgeving rond maaltijdcheques.

Deze regel kent geen wettelijke uitzondering. Een sectorale collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) of het arbeidsreglement kan wel gunstigere bepalingen voorzien, maar dat is in de praktijk uiterst zeldzaam. Raadpleeg steeds uw CAO of arbeidsreglement om zeker te zijn van de regels die specifiek op uw situatie van toepassing zijn.

Gewaarborgd loon: een veelvoorkomende misvatting

Dit is de meest voorkomende verwarring rond maaltijdcheques en ziekte. Veel werknemers denken dat de periode van gewaarborgd loon (de eerste 30 kalenderdagen arbeidsongeschiktheid) ook de maaltijdcheques dekt. Dat is niet het geval.

Het gewaarborgd loon is een loonvervangende uitkering die de werkgever betaalt wanneer de werknemer arbeidsongeschikt is. Het compenseert het basisloon, maar niet de extralegale voordelen. Maaltijdcheques zijn een kostenvergoeding voor de werkdag, niet een onderdeel van het loon. Het feit dat de werkgever nog betaalt, verandert niets aan de afwezigheid van een effectieve prestatie.

De werkgever mag wel beslissen om ook tijdens ziekte maaltijdcheques toe te kennen. Dit moet dan uitdrukkelijk geregeld zijn via een CAO op sectoraal of ondernemingsniveau, of via het arbeidsreglement. In dat geval is het een vrijwillig voordeel dat de werkgever biedt bovenop de wettelijke verplichtingen.

Maar als er geen uitdrukkelijke bepaling is in uw CAO of arbeidsreglement, heeft u geen recht op maaltijdcheques tijdens de periode van gewaarborgd loon. Dit geldt zowel voor arbeiders als bedienden. De werkgever die dit niet respecteert, stelt zich bloot aan fiscale risico's (zie sectie 7).

Langdurige ziekte en arbeidsongeschiktheid

Na de eerste 30 kalenderdagen gewaarborgd loon neemt het ziekenfonds (mutualiteit) de uitkeringen over. Vanaf dat moment is de arbeidsovereenkomst geschorst: er is geen loon meer, geen prestatie en geen maaltijdcheques.

Bij langdurige arbeidsongeschiktheid vallen alle extralegale voordelen weg. Dit betreft niet alleen de maaltijdcheques, maar ook de bedrijfswagen, de gsm, de laptop en andere voordelen die verbonden zijn aan de uitvoering van de arbeidsovereenkomst. Deze moeten in principe worden teruggegeven, tenzij het arbeidsreglement of de individuele overeenkomst anders bepaalt.

Belangrijk: maaltijdcheques die al op uw elektronische kaart staan, behouden hun geldigheid. Elektronische maaltijdcheques zijn 12 maanden geldig vanaf het moment van oplading. Uw ziekte heeft geen invloed op deze geldigheid. U kunt ze gewoon blijven gebruiken om boodschappen te doen of eten te bestellen. Raadpleeg onze gids over de geldigheid van maaltijdcheques voor meer details.

Maar er worden geen nieuwe cheques opgeladen zolang de werknemer arbeidsongeschikt is. Het saldo op de kaart zal dus geleidelijk dalen naarmate u de bestaande cheques gebruikt, zonder dat er nieuwe worden bijgeschreven.

Arbeidsongeval: dezelfde regel

Bij een arbeidsongeval of een ongeval op de weg van en naar het werk gelden exact dezelfde regels als bij gewone ziekte. Het principe blijft ongewijzigd: geen prestatie = geen maaltijdcheque.

Tijdens de periode van gewaarborgd loon (eerste 30 dagen) betaalt de werkgever het loon door, maar niet de maaltijdcheques. Na die periode neemt de arbeidsongevallenverzekering het over. De verzekeraar betaalt een percentage van het loon, maar dekt evenmin de maaltijdcheques.

Het maakt voor de maaltijdcheques dus geen verschil of uw afwezigheid het gevolg is van een gewone ziekte, een arbeidsongeval of een ongeval op de weg van en naar het werk. In alle gevallen is de afwezigheid van een effectieve prestatie de doorslaggevende factor.

Halve dag ziek naar huis: de uitzondering

Hier is het goede nieuws in dit overzicht: als u de werkdag al begonnen heeft voordat u ziek werd, heeft u recht op de maaltijdcheque voor die dag. Zelfs als u na twee uur naar huis gaat wegens ziekte, blijft de cheque verschuldigd.

De reden is eenvoudig: elke begonnen werkdag geeft recht op een maaltijdcheque. Er bestaat geen "halve cheque" of cheque naar rato. Het systeem is binair: ofwel heeft u die dag gewerkt (al was het maar een halve dag), ofwel niet. Als u effectief bent beginnen werken, is de cheque verschuldigd.

Dit principe geldt ook als u in de namiddag ziek wordt na een volledige ochtend te hebben gewerkt. Voor meer informatie over halve werkdagen en maaltijdcheques in het algemeen verwijzen we naar onze gids over halve dagen en feestdagen.

Progressieve werkhervatting (halftijds medisch)

Na een langdurige ziekte kan een werknemer het werk gedeeltelijk hervatten met toestemming van de adviserend arts van het ziekenfonds. Dit wordt vaak "halftijds medisch" of "mi-temps médical" genoemd, hoewel het niet per se om een halftijds regime hoeft te gaan.

Bij een progressieve werkhervatting is de regel helder: voor de effectief gepresteerde dagen ontvangt u een maaltijdcheque. Voor de niet-gepresteerde dagen (de dagen waarop u nog arbeidsongeschikt bent) ontvangt u geen cheque.

Dit is een strikte toepassing van het basisprincipe: één gewerkte dag = één cheque. De progressieve werkhervatting vormt geen uitzondering op de regel, maar illustreert de regel op een bijzondere manier.

Voor de werkgever betekent dit een nauwkeurige administratie: het aantal maaltijdcheques moet exact overeenstemmen met het aantal effectief gewerkte dagen, niet met het totaal aantal dagen van de werkweek. De leveranciers zoals Edenred, Pluxee en Monizze bieden tools om dit correct te beheren.

Impact berekenen: hoeveel verliest u?

Laten we concreet bekijken hoeveel koopkracht u verliest bij ziekte. We rekenen met het maximumbedrag van 2026: een maaltijdcheque van 10 euro (werkgeversbijdrage: 8,91 euro, werknemersbijdrage: 1,09 euro). Voor meer details over de bedragen, raadpleeg onze gids over het bedrag van maaltijdcheques.

Het verlies van €8,91 per dag is het nettobedrag dat de werknemer derft. Maaltijdcheques zijn immers vrijgesteld van belastingen en sociale bijdragen (mits de wettelijke voorwaarden zijn vervuld). Het gaat dus om zuivere koopkracht die verloren gaat bij elke ziektedag. Meer over de fiscale aspecten vindt u in onze gids over de fiscale aftrekbaarheid.

Voor de werkgever is er bij ziekte geen kost voor maaltijdcheques: de cheques worden simpelweg niet opgeladen. Het budget past zich automatisch aan in functie van het absenteisme.

Het risico treft niet alleen de onterecht toegekende cheques, maar kan ook gevolgen hebben voor alle maaltijdcheques van het bedrijf als de RSZ oordeelt dat het systeem structureel niet correct werd toegepast.

Alternatieve telling: een mogelijke oplossing

Sommige ondernemingen gebruiken een alternatieve telwijze voor de toekenning van maaltijdcheques. In plaats van per dag te tellen, wordt het aantal cheques berekend op basis van het totaal aantal gewerkte uren per kwartaal.

In dit systeem wordt het totaal aantal gewerkte uren in het kwartaal gedeeld door het normaal aantal uren van een volledige werkdag (doorgaans 7,6 uur). Het resultaat geeft het aantal maaltijdcheques waarop de werknemer recht heeft voor dat kwartaal.

Dit kan bij ziekte zowel voor- als nadelig zijn, afhankelijk van de situatie. Een werknemer die veel overuren presteert in de weken dat hij werkt, kan via de kwartaalberekening soms meer cheques ontvangen dan via de dagelijkse telling, zelfs na aftrek van de ziektedagen.

De alternatieve telwijze moet vastgelegd zijn in een CAO of een individuele overeenkomst. Ze kan niet eenzijdig door de werkgever worden ingevoerd. Voor meer informatie over de alternatieve telling verwijzen we naar onze gids over halve dagen en feestdagen.

Veelgestelde vragen