Maaltijdcheques en afwezigheden: halve dag, feestdag, ziekte en verlof

De basisregel: 1 cheque per gewerkte dag

Het fundamentele principe dat de toekenning van maaltijdcheques in België regelt, is helder: een werknemer ontvangt een maaltijdcheque voor elke effectief gewerkte werkdag. Deze regel is vastgelegd in het koninklijk besluit van 28 november 1969 (artikel 19bis) en vormt de basis van de volledige regelgeving ter zake.

Het begrip "effectief gewerkte dag" is centraal. Het gaat om een dag waarop de werknemer daadwerkelijk arbeidsprestaties heeft geleverd in het kader van zijn arbeidsovereenkomst. Het maakt niet uit of de dag volledig of gedeeltelijk is: wat telt, is de realiteit van de prestatie. Voor meer informatie over het volledige juridische kader, raadpleeg onze gids over de wetgeving rond maaltijdcheques.

Het directe gevolg van dit principe is even eenvoudig: geen werk = geen maaltijdcheque. Deze regel kent geen wettelijke uitzondering, tenzij een sectorale collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) uitdrukkelijk gunstigere bepalingen voorziet, wat in de praktijk uiterst zeldzaam is.

Voor de werkgever houdt dit een nauwkeurige telling in van de gewerkte dagen per werknemer. Het aantal toegekende maaltijdcheques per maand moet exact overeenstemmen met het aantal effectief gewerkte dagen, niet meer en niet minder. Elke toekenning van cheques voor niet-gewerkte dagen stelt de werkgever bloot aan een fiscale herkwalificatie van alle cheques als belastbaar loon.

Halve werkdag: heeft men recht op een cheque?

Ja, zonder enige twijfel. Een werknemer die minstens een halve dag werkt, heeft recht op een volledige maaltijdcheque. Er bestaat geen "halve cheque" of maaltijdcheque naar rato. Het systeem is binair: ofwel heeft u gewerkt (minstens een halve dag) en ontvangt u 1 volledige cheque, ofwel heeft u helemaal niet gewerkt en ontvangt u er geen.

Deze regel geldt eveneens voor deeltijdse werknemers. Een werknemer die 3 dagen per week werkt, ontvangt 3 maaltijdcheques per week, overeenkomend met zijn effectieve werkdagen. De dagen waarop hij niet werkt, leveren geen cheque op. Het bedrag van de cheque blijft identiek, ongeacht de duur van de werkdag.

Sinds 2022 voorziet een koninklijk besluit een alternatieve telmethode op basis van de gewerkte uren per kwartaal. In dit systeem wordt het aantal maaltijdcheques berekend door het totaal aantal gewerkte uren in het kwartaal te delen door het aantal uren van een normale werkdag. Deze methode bestaat maar blijft minder gebruikelijk dan de telling per dag, die de norm blijft in de meeste bedrijven.

Bijzonder geval: ziek worden in de namiddag. Als u 's ochtends gewerkt heeft voordat u om gezondheidsredenen het werk verliet, heeft u recht op de maaltijdcheque voor die dag. U heeft effectief een halve dag prestaties geleverd, wat volstaat om het recht op de cheque te genereren. Als u daarentegen vanaf het begin van de dag afwezig bent, is er geen cheque verschuldigd.

Feestdagen: geen maaltijdcheque

Een wettelijke feestdag is geen effectief gewerkte dag. Zelfs als deze op een weekdag valt en de werknemer normaal die dag zou hebben gewerkt, is er geen maaltijdcheque verschuldigd. De verloning voor de feestdag (gewaarborgd loon voor de feestdag) verandert niets aan deze realiteit: de werknemer heeft geen effectieve prestatie geleverd.

Uitzondering: als een werknemer effectief werkt op een feestdag (in sectoren die dat toelaten, zoals de horeca, de gezondheidszorg of de distributie), heeft hij recht op een maaltijdcheque voor die dag. Het is de daadwerkelijke prestatie die het recht doet ontstaan, niet de aard van de kalenderdag. De inhaalrustdag ter compensatie van de gewerkte feestdag geeft op zijn beurt geen recht op een extra cheque, aangezien het om een rustdag gaat.

België telt 10 wettelijke feestdagen per jaar:

• — 1 januari (Nieuwjaar)
• — Paasmaandag
• — 1 mei (Dag van de Arbeid)
• — Onze-Lieve-Heer-Hemelvaart
• — Pinkstermaandag
• — 21 juli (Nationale feestdag)
• — 15 augustus (Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart)
• — 1 november (Allerheiligen)
• — 11 november (Wapenstilstand)
• — 25 december (Kerstmis)

Wanneer een feestdag op een zondag of een gewone inactiviteitsdag in het bedrijf valt, wordt hij vervangen door een andere weekdag. Deze vervangingsdag is eveneens een rustdag: ook deze geeft geen recht op een maaltijdcheque.

Ziekte en arbeidsongeval

Afwezigheidsdagen wegens ziekte geven geen recht op een maaltijdcheque, ongeacht de duur van de arbeidsongeschiktheid. Deze regel geldt vanaf de eerste afwezigheidsdag en is van toepassing zowel bij een griep van drie dagen als bij een langdurige ziekte. De zieke werknemer levert geen arbeidsprestaties en kan dus geen maaltijdcheque ontvangen.

Een veelvoorkomende verwarring betreft de periode van het gewaarborgd loon. Tijdens de eerste 30 dagen arbeidsongeschiktheid blijft de werkgever het loon van de werknemer doorbetalen. Velen denken ten onrechte dat deze periode ook de maaltijdcheques dekt. Dat is niet het geval. Het gewaarborgd loon betreft de verloning in strikte zin, niet de extralegale voordelen zoals maaltijdcheques.

Dezelfde regel geldt bij een arbeidsongeval of een ongeval op de weg van en naar het werk. De afwezigheid van de werknemer, ongeacht de oorzaak, heft het recht op de maaltijdcheque op voor de betrokken dagen. De arbeidsongevallenverzekering neemt een deel van het loon ten laste, maar niet de maaltijdcheques.

Bij langdurige ziekte ontvangt de werknemer geen enkele maaltijdcheque gedurende de hele periode van arbeidsongeschiktheid. Dit kan een aanzienlijk verlies aan koopkracht betekenen over meerdere maanden.

Progressieve werkhervatting (halftijds medisch): wanneer een werknemer het werk deeltijds hervat in het kader van een re-integratietraject, heeft hij recht op een maaltijdcheque uitsluitend voor de effectief gewerkte dagen. De dagen waarop hij arbeidsongeschikt blijft, leveren geen cheque op. Dit is een strikte toepassing van het principe "een gewerkte dag = een cheque".

Verlof en andere afwezigheden

Alle vormen van verlof en afwezigheid hebben een gemeenschappelijk punt: de werknemer levert geen arbeidsprestaties. Het resultaat is steeds hetzelfde: er is geen maaltijdcheque verschuldigd. Hier is de volledige lijst van betrokken situaties.

• Jaarlijks verlof (vakantie): de wettelijke vakantiedagen zijn geen prestatiedagen.
• Ouderschapsverlof: afwezigheid op het werk om voor een kind te zorgen.
• Klein verlet (omstandigheidsverlof): huwelijk, overlijden van een naaste, geboorte, enz.
• Onbetaald verlof: afwezigheid overeengekomen met de werkgever, zonder verloning.
• Tijdelijke werkloosheid: economisch, wegens overmacht of wegens slecht weer.
• Staking: de werknemer levert geen prestaties.
• Tijdskrediet (niet-gewerkte dagen): alleen de effectief gewerkte dagen tellen mee.
• Betaald educatief verlof: ook al wordt het loon doorbetaald, het gaat niet om een arbeidsprestatie.

In elk van deze situaties is de redenering identiek: de werknemer heeft gedurende de dag geen arbeidsprestaties geleverd. Of de afwezigheid nu bezoldigd is of niet, gewettigd of niet, de conclusie blijft dezelfde. Alleen de realiteit van de prestatie telt voor de toekenning van maaltijdcheques.

De uitzonderingen: wanneer afwezigheid toch recht geeft

Bepaalde situaties lijken "afwezigheden" te zijn, terwijl ze in werkelijkheid effectieve werkdagen vormen. In deze gevallen behoudt de werknemer zijn recht op de maaltijdcheque. Het gaat niet echt om uitzonderingen op het principe, maar eerder om een correcte toepassing van de regel: deze dagen zijn wel degelijk gewerkte dagen.

• Telewerk: thuiswerken is een effectieve prestatie. Ongeacht de locatie, het werk wordt geleverd. Het recht op de cheque is identiek aan dat van een dag op kantoor.
• Beroepsopleiding: als de opleiding georganiseerd is in het kader van de arbeidsovereenkomst en op vraag of met toestemming van de werkgever, wordt ze gelijkgesteld met een arbeidsprestatie. Er is een cheque verschuldigd voor elke opleidingsdag.
• Professionele verplaatsing: een dag bij een klant, een bezoek aan een leverancier of een zakenreis blijft een effectieve werkdag. De maaltijdcheque is verschuldigd.
• Gewerkte feestdag (toegelaten sectoren): in de horeca, de gezondheidszorg, de detailhandel en andere sectoren is werken op een feestdag gebruikelijk. Als de werknemer effectief presteert, heeft hij recht op de cheque.
• Halftijds medisch (progressieve werkhervatting): voor de effectief gewerkte dagen in het kader van een deeltijdse werkhervatting na ziekte blijft het recht op de cheque behouden.

Het gemeenschappelijke punt van deze situaties is dat ze een daadwerkelijke arbeidsprestatie inhouden. De werkgever die zijn maaltijdcheques bestelt via Edenred, Pluxee of Monizze moet deze dagen als gewerkte dagen meerekenen in zijn maandelijkse telling.

Impact op de maandelijkse berekening

Om concreet de impact van afwezigheden op het aantal maaltijdcheques te begrijpen, nemen we het voorbeeld van een voltijdse werknemer met cheques met een nominale waarde van 10 euro (werkgeversbijdrage: 8,91 euro, werknemersbijdrage: 1,09 euro). Stel een maand met 22 werkdagen.

In dit voorbeeld leiden de 4 afwezigheidsdagen (2 ziektedagen + 1 feestdag + 1 dag verlof) tot het verlies van 4 maaltijdcheques, oftewel 35,64 euro netto minder koopkracht in vergelijking met een maand zonder afwezigheid. Op jaarbasis ontvangt een werknemer die de 10 wettelijke feestdagen en 20 dagen jaarlijks verlof cumuleert slechts 190 maaltijdcheques in plaats van 220, een verschil van 267,30 euro netto.

Voor de werkgever is dit mechanisme financieel voordelig: hij betaalt alleen voor de daadwerkelijk gewerkte dagen. De kost van de maaltijdcheques past zich automatisch aan in functie van het absenteisme en de verloven, zonder enige manuele tussenkomst als de leverancier correct geconfigureerd is.

Veelgestelde vragen